Zwangerschap in Zweden: Over pre- en postnatale zorg, ouderschapsverlof en meer

Wie mij volgt op de diverse sociale media, heeft het misschien al meegekregen: dit najaar verwachten mijn man en ik ons eerste kindje. Omdat wij besloten hebben onze zoon zoveel mogelijk van het internet te houden, ga ik hier op de website niet al te uitgebreid stilstaan bij onze persoonlijke situatie. Maar mijn eigen zwangerschap is wél een mooie aanleiding om eens te kijken hoe dit in Zweden eigenlijk geregeld is. Want een zwangerschap in Zweden, dat gaat op sommige punten net wat anders dan in Nederland.

Ieder land heeft zo zijn eigen gebruiken en procedures en ik merkte gaandeweg dat er nogal wat verschillen zijn tussen Zweden en Nederland waar het kinderen krijgen / hebben betreft. Hoe vaak ga je eigenlijk naar de verloskundige? Hoeveel echo’s krijg je? Hoe werkt bevallen in Zweden? En hoe zit het met verlof en kinderbijslag? In deze blog deel ik mijn ervaringen én de belangrijkste informatie voor iedereen die nieuwsgierig is naar zwangerschap en geboorte in Zweden.

>> Meer lezen: Praktische informatie over Zweden

Zwangerschap in Zweden: hoe werkt de prenatale zorg?

Ok, je hebt een positieve zwangerschapstest in handen. En dan? Hoe het exacte programma rondom pre- en postnatale zorg eruit ziet in Zweden kan per regio verschillen. De zorg is hier immers regiobepaald en -gefinancierd.

De basis van de zwangerschapszorg in Zweden ligt bij de barnmorska, de verloskundige. Je meldt je meestal aan bij een mödravårdscentral (MVC) of barnmorskemottagning, een verloskundigenpraktijk. Er zijn geen reguliere verloskundigepraktijken, deze zorg is centraal geregeld door de overheid. Hier kom je een aantal keer tijdens de zwangerschap op controle. Het precieze schema kan dus per regio verschillen, maar over het algemeen zijn er wat minder controles dan in Nederland. De verloskundige kijkt vooral naar jouw achtergrond en thuissituatie, je gewicht, bloedddruk en bloedwaarden. Vanaf 20-24 weken zwangerschap meet de verloskundige bij iedere afspraak de baarmoeder en luistert dan ook naar het hartje. 

Echo’s en de prenatale screeningstest

Echo’s worden minder vaak gemaakt dan in Nederland. Het is wel een beetje afhankelijk van de regio, maar standaard krijg je tijdens een zwangerschap in Zweden maar één of twee echo’s: rond 12-14 weken (vroege echo) en rond 18-20 weken (routinematige echo). Als je de eerste niet krijgt aangeboden, dan in ieder geval de 20-weken echo. Echo’s vinden in onze regio – Västra Götaland – altijd in het ziekenhuis plaats, niet bij de verloskundigepraktijk. Meer echo’s krijg je alleen als er medische noodzaak voor is. Wil je het geslacht van de baby weten? Dat vertellen ze in Zweden pas vanaf 20 weken zwangerschap, een stuk later dan in Nederland.

Ik heb zelf overigens geen ervaring met een zwangerschap in Nederland, maar hoor vanuit mijn omgeving dat er regelmatig een heel scala aan extra screenings wordt gedaan: van hele vroege echo’s en termijnecho’s tot aan groeiecho’s bij 35-36 weken. Dat is in Zweden niet aan de orde. Wil je meer zekerheid? Dan zijn er privéklinieken waar je terecht kunt voor een echo of een NIPT test.

Sinds 1 april 2023 wordt de NIPT test in Nederland standaard vergoed vanuit het basispakket voor alle zwangeren, maar dat is in Zweden niet het geval. Ben je 35 jaar of ouder? Dan krijg je hier een combinatietest als screening aangeboden (dat noemen ze KUB – gecombineerde echo en bloedtest). Een NIPT test wordt alleen in uitzonderlijke gevallen aangeboden. Jonger dan 35 krijg je deze testen überhaupt niet standaard en dan zul je ze privé moeten boeken.

Bevallen in Zweden: standaard in het ziekenhuis

In Nederland is thuis bevallen een bekende en veelgekozen optie, maar in Zweden is dat heel anders: bijna alle bevallingen vinden in het ziekenhuis plaats. Thuisbevallingen komen maar zelden voor en worden ook niet echt gepromoot, hoewel dit wel steeds meer onderwerp van discussie is.

Kom je in het ziekenhuis, dan wordt de bevalling begeleid door een verloskundige van het ziekenhuis. Dit is dus niet je vaste aanspreekpunt van de verloskundigepraktijk en je weet van tevoren ook niet wie je gaat begeleiden tijdens je bevalling. Een arts komt er alleen bij als er complicaties optreden. Qua pijnbestrijding is er in Zweden veel mogelijk: ruggenprikken worden bijvoorbeeld vaker toegepast dan in Nederland en ook lachgas blijkt een heel standaard en veelgebruikt middel voor pijnbestrijding.

De tijd die je na de bevalling in het ziekenhuis blijft, is afhankelijk van hoe alles is verlopen. Sommige ouders gaan dezelfde dag nog naar huis, anderen blijven één of twee dagen. In sommige regio’s kun je daarna vrijwillig en tegen betaling inchecken in een BB vård (kraamafdeling). Daar krijg je hulp met de opstart als nieuw gezin. In ons ziekenhuis is de richtlijn dat je na zes uur weer naar huis gaat indien er geen medische noodzaak is om langer te blijven. Een vrijwillige kraamafdeling hebben ze niet.

>> Meer persoonlijke verhalen? Lees mijn reeks ‘Groeten uit Göteborg’

Postnatale zorg

Na de bevalling merk je misschien wel het grootste verschil tussen Nederland en Zweden. In Nederland krijg je namelijk meerdere dagen of uren kraamzorg bij je thuis. Dit systeem bestaat in Zweden in zijn geheel niet. Soms lijken mensen te denken dat je dan dus heel lang in het ziekenhuis blijft bij wijze van kraamzorg, maar zoals je hierboven kon lezen is dat dus niet per se zo. In plaats daarvan komt de barnmorska kort na thuiskomst één keer langs voor een check.

Daarna gaat de zorg verder via het BVC (barnavårdscentral). Hier worden baby’s regelmatig gecontroleerd op groei, ontwikkeling en gezondheid. Ook krijg je er adviezen over voeding, vaccinaties en opvoeding. Eigenlijk is dat min of meer hetzelfde als het consultatiebureau in Nederland, alleen is mijn indruk dat de controles bij het BVC wat vaker plaatsvinden dan in Nederland gebeurt. Bij sommige BVC’s wordt je ook in een groep met andere jonge ouders geplaatst, zodat je in die eerste maanden contact kunt hebben met mensen in dezelfde fase als jij. Het BVC vervult dus een belangrijke rol, maar die intensieve start aan huis zoals in Nederland ontbreekt.

Ouderschapsverlof in Zweden

Een van de vragen die ik de afgelopen maanden het meest heb gekregen gaat ongetwijfeld over het systeem van verlof. Zweden staat, net als enkele andere landen, immers bekend om het royale ouderschapsverlof in vergelijking met Nederland. In Zweden is er geen kinderopvang beschikbaar voor kinderen onder de 1 jaar. Dat betekent dat je als ouders voldoende verlof moet krijgen om dit op te vangen.

Verlof in de praktijk

Vaders (of: partners) krijgen in principe 10 dagen verlof om thuis te zijn, maar het kan zijn dat de cao van de werkgever daarvoor nog een aanvullende regeling heeft. Dat is bijvoorbeeld zo in het geval van mijn man, waardoor hij maar liefst vier maanden thuis kan zijn na de geboorte van ons kind. Een enorme luxe!

In de basis komt het verder hierop neer: ouders krijgen samen 480 weekdagen verlof per kind, die ze flexibel kunnen verdelen. Daarvan moet de vader (of: partner) drie maanden aaneensluitend opnemen. Doet hij dat niet voor de 8^e verjaardag van het kind, dan vervallen deze dagen. Het grootste deel van de dagen kun je onderling verdelen. Je kunt ervoor kiezen om fulltime of parttime verlof te nemen, of zelfs losse dagen op te nemen. Veel gezinnen kiezen ervoor dat de thuisblijvende ouder per week twee of drie dagen (in plaast van zeven) betaald verlof neemt als de andere ouder aan het werk is. Als je je dit financieel kunt veroorloven, kun je op die manier het verlof wat langer rekken en je kind langer thuis houden.

Een salarisplafond

In Nederland is een groot deel van het zwangerschapsverlof betaald tegen 100% van je salaris. Dat is hier in Zweden wel wat anders. Hier worden 390 dagen van het totale verlofaantal betaald tegen 80% van je laatstverdiende bruto salaris. Daar zit wel een plafond aan, wat samenhangt met het plafond voor de inkomensafhankelijke ziektewetuitkering (SGI, in het Zweeds). De SGI bepaalt hoeveel geld je ontvangt als je ziek bent of ouderschapsverlof hebt. Voor 2025 ligt dat plafond op 588.000 SEK bruto per jaar, wat grof gerekend neerkomt op 4400 Euro bruto per maand. Verdien je meer dan het gestelde plafond, dan lever je financieel dus ook meer in. En dat kan best een uitdaging zijn als je vaste lasten zoals hypotheekkosten doorlopen (want niet iedereen in Zweden woont hypotheekvrij, wat sommige mensen lijken te denken).

Het resterende stukje van het ouderschapsverlof, 90 dagen, wordt uitgekeerd tegen een basisbedrag van 180 SEK per dag, wat neerkomt of ongeveer 15 euro per dag. Veel mensen gebruiken deze dagen voor het opvangen van de lange vakantieperiodes als de kinderen jong zijn.

Wat mij overigens opvalt: er is geen wettelijke termijn dat je moet stoppen met werken voor de uitgerekende datum (zoals in Nederland wel het geval is), dus veel vrouwen werken zo lang mogelijk door tot de bevalling. Mijn eigen verlof voor de bevalling zal neerkomen op een week of twee-drie, wat vrij gebruikelijk is. En ga ik weer aan het werk? Dan kan mijn man zijn resterende maanden ouderschapsverlof opnemen. Omdat ik weet dat het thuis dan goed geregeld is, kan ik dan zelf ook weer een gefocuste medewerker zijn die haar aandacht volledig op het werk heeft.

In Nederland zijn de mogelijkheden duidelijker beperkter, al is er de laatste jaren meer ruimte gekomen voor partnerschapsverlof. In Zweden vinden mensen het echter veel vanzelfsprekender dat beide ouders langere tijd thuis zijn bij hun kind. Deze verdeling draagt wat mij betreft bij aan de gelijkheid tussen mannen en vrouwen, zowel in huis als op de werkvloer.

Fulltime werken als standaard

Hoe wordt dit royale verlof dan betaald, vraag je je wellicht af. Naast het gegeven dat je dus geen volwaardig salaris ontvangt, heeft het alles te maken met het gegeven dat fulltime werken de standaard is hier in Zweden, ook voor jonge ouders. In Nederland hoorde ik regelmatig vragen als ‘Hoeveel dagen ga je werken als de baby er is?’ gesteld worden aan – met name vrouwelijke – collega’s. Nederland heeft dan ook het hoogste aantal parttime werkenden binnen Europa.

Zulke vragen zul je hier in Zweden niet snel horen. Het gros van de mensen gaan weer fulltime werken (38-40 uur) zodra het kind naar de förskola gaat. En gaat je kind dan naar school, dan kost je dat als ouders maximaal 160 euro per maand per kind, voor een fulltime plek mét een warme maaltijd als lunch. Goed om te weten: er zit een veel uitgebreider pedagogisch plan achter de förskola dan een gemiddelde creche in Nederland, wat ook niet onbelangrijk is als je kind er vijf dagen in de week is.

Kinderbijslag in Zweden

Een praktische vraag die ik nu ook wel eens krijg, is de volgende: hoe zit het met kinderbijslag in Zweden?

Alle ouders in Zweden ontvangen automatisch barnbidrag, een maandelijkse bijdrage per kind. Heb je meerdere kinderen, dan krijg je bovendien een extra toeslag die oploopt naarmate er meerdere kinderen in het huishouden zijn (flerbarnstillägg). In 2025 ligt het bedrag voor barnbidrag op 1250 SEK per maand (ongeveer 115 euro) voor één kind, ongeacht de leeftijd. Je ontvangt dit bedrag tot het kind 16 jaar is. Beide ouders ontvangen ieder de helft van de kinderalimentatie vanaf de maand nadat het kind is geboren. De barnbidrag is daarmee een vast onderdeel van de financiële steun voor gezinnen in Zweden.

Conclusie: zwangerschap in Zweden

Een zwangerschap in Zweden is op sommige vlakken heel anders dan een zwangerschap in Nederland. Minder echo’s en controles, geen kraamzorg en de ziekenhuisbevalling als standaard zijn grote verschillen. Daar staat tegenover dat het systeem van ouderschapsverlof juist veel ruimer en flexibeler is dan in Nederland.

Voor mij persoonlijk is het bijzonder om dit systeem van dichtbij te ervaren en te ontdekken hoe Zweden dingen organiseert. Een vriendin van me zei twee jaar geleden: ‘in Zweden mág je kinderen krijgen’ en ik denk dat dat zo is. Ondanks dat ik het idee van geen kraamzorg hebben best spannend vind, voelt het heel prettig dat mijn man en ik samen veel tijd hebben om zonder druk van ‘weer aan het werk moeten’ samen de eerste stapjes op het pad van ouderschap te bewandelen. Ik kan me niet voorstellen dat je een baby van drie maanden alweer op de creche moet ‘afgeven’ en voel me dan ook enorm ondersteund door het systeem. Maar de ervaring met het volledige plaatje kan ik uiteraard pas over een hele tijd delen.

Foto’s: Joost van Willigenburg / Be More Unicorn